Niépce & Daguerre – Hai người Pháp phát minh nhiếp ảnh, di sản trong mỗi bức selfie
Bài viết bởi đội ngũ ChuyenHangPhap.com – góc nhìn từ một người Việt đã sống và làm việc 16 năm tại Pháp.
Mục lục
Mỗi ngày, con người trên khắp hành tinh chụp hàng tỷ bức ảnh. Một bức selfie với bạn bè, một tấm hình món ăn ngon, một khoảnh khắc của con trẻ, một phong cảnh đẹp trên đường đi. Hành động giơ điện thoại lên và ghi lại một khoảnh khắc đã trở nên tự nhiên đến mức chúng ta gần như quên rằng đó từng là một điều bất khả. Trong hàng nghìn năm, con người chỉ có thể lưu giữ hình ảnh bằng cách vẽ hay điêu khắc. Cho đến khi hai người Pháp, trong những thập niên đầu thế kỷ 19, tìm ra cách để chính ánh sáng tự vẽ nên bức tranh của nó: Nicéphore Niépce và Louis Daguerre.
Khi nói về Daguerre Niépce nhiếp ảnh mà hai ông khai sinh, ta đang nói về một trong những phát minh làm thay đổi sâu sắc nhất cách con người ghi nhớ và nhìn nhận thế giới. Năm 2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt: tròn hai trăm năm kể từ bức ảnh đầu tiên trong lịch sử được tạo ra, và đây cũng là một chủ đề được nước Pháp tôn vinh trong các sự kiện di sản. Sống ở Pháp đủ lâu, chúng tôi hiểu vì sao người Pháp tự hào rằng nhiếp ảnh ra đời trên đất nước mình, và câu chuyện của hai con người ấy xứng đáng được kể lại.
Nicéphore Niépce và bức ảnh đầu tiên của nhân loại
Người đầu tiên trong câu chuyện là Nicéphore Niépce, một nhà phát minh sinh năm 1765, sống ở vùng Bourgogne nước Pháp. Ông là một người có đầu óc tò mò, say mê thử nghiệm với nhiều lĩnh vực khác nhau. Nhưng điều khiến tên tuổi ông đi vào lịch sử là nỗ lực bền bỉ nhằm giải quyết một bài toán mà loài người theo đuổi từ lâu: làm thế nào để cố định lại hình ảnh mà ánh sáng tạo ra.
Từ lâu, người ta đã biết đến một hiện tượng quang học. Trong một căn phòng tối, nếu ánh sáng lọt qua một lỗ nhỏ, nó sẽ chiếu hình ảnh của cảnh vật bên ngoài lên bức tường đối diện. Thiết bị dựa trên nguyên lý này giúp các họa sĩ đồ lại cảnh vật, nhưng hình ảnh ấy chỉ là ảo ảnh thoáng qua, biến mất ngay khi ánh sáng thay đổi. Thách thức của Niépce là tìm ra một chất liệu nhạy sáng có thể giữ lại hình ảnh ấy một cách vĩnh viễn. Sau nhiều năm kiên trì thử nghiệm với các loại hóa chất nhạy sáng, ông đã thành công.
Vào khoảng năm 1826 đến 1827, Niépce đã tạo ra bức ảnh được xem là bức ảnh chụp lâu đời nhất còn tồn tại của nhân loại. Đó là hình ảnh khung cảnh nhìn ra từ cửa sổ nhà ông, ghi lại những mái nhà và sân vườn. Để có được bức ảnh ấy, tấm vật liệu nhạy sáng của ông phải phơi ra ánh sáng trong nhiều giờ đồng hồ, một khoảng thời gian dài đến mức trong ảnh, ánh nắng dường như chiếu vào cảnh vật từ cả hai phía. Ông gọi phương pháp của mình bằng một cái tên riêng, dựa trên ý tưởng dùng chính ánh sáng mặt trời để vẽ. Đây là khoảnh khắc mang tính khai sinh: lần đầu tiên trong lịch sử, một hình ảnh của thế giới thực được ghi lại một cách vĩnh viễn mà không cần bàn tay của họa sĩ. Con người đã dạy được cho ánh sáng cách tự lưu giữ chính mình.
Louis Daguerre và bước hoàn thiện năm 1839
Dù bức ảnh của Niépce là một kỳ tích, phương pháp của ông vẫn còn nhiều hạn chế lớn: thời gian phơi sáng quá dài và chất lượng hình ảnh còn mờ nhạt. Người đưa nhiếp ảnh tiến một bước dài để trở nên thực tiễn chính là Louis Daguerre.
Daguerre, sinh năm 1787, là một nghệ sĩ và người làm sân khấu tài năng ở Paris, nổi tiếng với những màn trình diễn hình ảnh và ánh sáng ngoạn mục. Ông cũng bị cuốn hút bởi ý tưởng cố định hình ảnh, và hai người đã trở thành cộng sự, cùng nhau nghiên cứu. Đáng tiếc, Niépce qua đời năm 1833, trước khi công trình đạt đến thành công trọn vẹn. Daguerre tiếp tục con đường ấy một mình, và sau nhiều năm miệt mài, ông phát triển được một phương pháp cải tiến vượt bậc mà ông đặt tên theo chính mình: daguerréotype.
Phương pháp daguerréotype, được công bố rộng rãi vào năm 1839, là một bước ngoặt thực sự. Nó cho ra những hình ảnh sắc nét, chi tiết đến kinh ngạc trên một tấm kim loại được đánh bóng, và quan trọng là thời gian phơi sáng đã giảm đi rất nhiều so với phương pháp ban đầu, dù vẫn còn khá lâu theo tiêu chuẩn ngày nay. Chất lượng của những tấm daguerréotype khiến công chúng thời đó sững sờ, bởi lần đầu tiên họ được thấy hình ảnh của thế giới được tái hiện chân thực đến từng chi tiết nhỏ. Năm 1839 vì thế thường được xem là năm nhiếp ảnh chính thức ra đời và được công bố với toàn thế giới. Phát minh này nhanh chóng gây nên một cơn sốt, và những studio chụp ảnh chân dung mọc lên khắp nơi, khi con người lần đầu tiên có thể lưu giữ hình ảnh của chính mình và người thân.
Món quà nước Pháp trao cho toàn nhân loại
Có một chi tiết trong câu chuyện này thể hiện rất đẹp tinh thần hào phóng và tầm nhìn của nước Pháp, đó là cách phát minh nhiếp ảnh được trao cho thế giới.
Thay vì để cho phương pháp daguerréotype trở thành độc quyền thương mại của một cá nhân hay một công ty, chính phủ Pháp đã có một quyết định đáng ngưỡng mộ. Nhà nước Pháp mua lại bản quyền của phát minh này, đảm bảo cho Daguerre và người thừa kế của Niépce một khoản trợ cấp xứng đáng. Rồi sau đó, vào năm 1839, nước Pháp công bố phát minh này như một món quà miễn phí cho toàn thế giới, cho phép bất kỳ ai cũng có thể sử dụng phương pháp này mà không phải trả phí bản quyền.
Đây là một hành động có ý nghĩa vô cùng lớn. Bằng cách đưa nhiếp ảnh vào phạm vi công cộng, nước Pháp đã cho phép công nghệ này lan tỏa nhanh chóng và tự do trên khắp thế giới, được vô số người cải tiến và phát triển thêm. Nếu phát minh bị giữ độc quyền, có lẽ nhiếp ảnh đã không thể phổ cập nhanh đến vậy. Quyết định hào phóng ấy phản ánh một niềm tin đẹp đẽ rằng có những phát minh quá quan trọng với nhân loại nên trở thành tài sản chung của tất cả mọi người. Nhờ tinh thần ấy, nhiếp ảnh đã trở thành một công cụ dân chủ, thuộc về mọi người, chứ không phải đặc quyền của một số ít.
Từ tấm phim đến điện thoại thông minh – một dòng chảy liên tục
Từ những tấm daguerréotype năm 1839, nhiếp ảnh đã trải qua một hành trình tiến hóa phi thường, nhưng điều kỳ diệu là sợi dây nối từ khởi nguồn đến hiện tại chưa bao giờ đứt đoạn.
Sau daguerréotype, công nghệ không ngừng được cải tiến. Người ta phát triển ra phim âm bản, cho phép in ra nhiều bản từ một lần chụp, rồi phim cuộn giúp máy ảnh trở nên nhỏ gọn và phổ biến. Nhiếp ảnh từ chỗ chỉ dành cho các studio chuyên nghiệp dần đi vào tay của mọi gia đình. Rồi đến cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, một cuộc cách mạng mới diễn ra: nhiếp ảnh kỹ thuật số. Thay vì phim, hình ảnh được ghi lại bằng cảm biến điện tử và lưu dưới dạng dữ liệu số. Và cuối cùng, chiếc máy ảnh được tích hợp vào điện thoại thông minh, đưa khả năng chụp ảnh vào túi áo của hàng tỷ người.
Nhưng dù công nghệ đã thay đổi đến mức không thể tưởng tượng, từ tấm kim loại phơi sáng hàng giờ đến cảm biến số chụp trong tích tắc, nguyên lý cốt lõi vẫn không đổi. Đó vẫn là việc thu nhận ánh sáng từ thế giới thực và cố định nó lại thành một hình ảnh có thể lưu giữ. Mỗi bức selfie bạn chụp hôm nay, mỗi tấm hình bạn lưu trong điện thoại, đều là hậu duệ trực tiếp của bức ảnh nhìn ra cửa sổ mà Niépce tạo ra gần hai trăm năm trước. Khi bạn giơ điện thoại lên chụp, bạn đang thực hiện chính điều mà hai nhà tiên phong người Pháp mơ ước: bắt lấy một khoảnh khắc của ánh sáng và giữ nó lại mãi mãi. Ít có phát minh nào mà mối liên hệ giữa quá khứ và hiện tại lại rõ ràng và gần gũi đến thế.
Năm 2026 và hai trăm năm nhiếp ảnh
Năm 2026 mang một ý nghĩa đặc biệt, khi nó đánh dấu tròn hai trăm năm kể từ khi Nicéphore Niépce tạo ra bức ảnh đầu tiên của nhân loại. Đây là dịp để cả thế giới, và đặc biệt là nước Pháp, cùng nhìn lại và tôn vinh một trong những phát minh đã định hình sâu sắc nền văn minh hiện đại.
Nhân dịp cột mốc hai thế kỷ này, nhiều sự kiện văn hóa và di sản được tổ chức để kỷ niệm. Nhiếp ảnh trở thành một chủ đề được tôn vinh, nhắc nhở mọi người về nguồn gốc Pháp của một công cụ mà ngày nay đã trở nên phổ quát toàn cầu. Đây là cơ hội để nhìn nhận đầy đủ hơn về tầm vóc của những gì Niépce và Daguerre đã khởi đầu, và về cách phát minh của họ đã thay đổi mọi thứ, từ nghệ thuật, khoa học, báo chí, cho đến cách mỗi cá nhân lưu giữ ký ức của mình.
Hãy dừng lại một chút để suy ngẫm về ý nghĩa của nhiếp ảnh với đời sống con người. Nhờ có nó, chúng ta có thể lưu giữ gương mặt của những người thân yêu, ghi lại những khoảnh khắc quan trọng của cuộc đời, kết nối với nhau qua hình ảnh dù cách xa nửa vòng trái đất. Nhiếp ảnh đã trở thành ngôn ngữ chung của ký ức và cảm xúc nhân loại. Toàn bộ kho tàng vô giá ấy bắt nguồn từ sự kiên trì của hai con người nước Pháp, những người đã tin rằng có thể dạy cho ánh sáng cách tự vẽ nên bức tranh của nó. Hai trăm năm sau, di sản của họ hiện diện trong mỗi khoảnh khắc chúng ta bấm máy, một minh chứng bền bỉ cho sức mạnh của trí tuệ và khát vọng con người.
Khi tinh hoa văn hóa Pháp đến gần bạn hơn
Sống và làm việc 16 năm tại Pháp, chúng tôi luôn tin rằng điều làm nên chiều sâu thật sự của đất nước này không chỉ là những sản phẩm tinh xảo, mà là một truyền thống lâu đời tôn vinh sáng tạo, khoa học và tinh thần hào phóng chia sẻ tri thức với nhân loại. Câu chuyện Daguerre Niépce nhiếp ảnh là một minh chứng đẹp đẽ: một phát minh của nước Pháp đã trở thành món quà cho toàn thế giới và hiện diện trong đời sống của mỗi chúng ta. Hiểu về những con người và di sản như thế, chúng tôi lại càng trân trọng hơn tinh hoa văn hóa của nước Pháp.
ChuyenHangPhap.com ra đời để đồng hành cùng cộng đồng người Việt khắp nơi trong hành trình tìm hiểu và kết nối với những gì tinh túy nhất từ nước Pháp, không chỉ là hàng hóa, mà còn là văn hóa, tri thức và những câu chuyện đằng sau. Và khi bạn muốn đưa một món quà mang dấu ấn nước Pháp về Việt Nam cho người thân, hãy để Lynx International, thuộc công ty Nexora, làm cầu nối tin cậy với tinh thần an toàn và chuyên nghiệp đặt lên hàng đầu. Bởi kết nối Pháp và Việt, với chúng tôi, luôn là mang những giá trị tốt đẹp nhất của một nền văn hóa đến tận tay bạn.
Tham khảo bài viết tương tự TẠI ĐÂY
Chưa có bình luận! Hãy là người đầu tiên.