Bài viết bởi đội ngũ ChuyenHangPhap.com – góc nhìn từ một người Việt đã sống và làm việc 16 năm tại Pháp.
Mục lục
Hãy thử một điều nhỏ. Lần tới khi bạn bước vào thang máy, hãy đưa tay chạm vào những nút bấm. Bên cạnh mỗi con số, bạn sẽ thấy những chấm nhỏ nổi lên trên bề mặt. Trên vỉ thuốc, trên một số tờ tiền, trên tay vịn cầu thang ở sân bay hay nhà ga, những chấm nổi ấy cũng lặng lẽ hiện diện. Đó là chữ nổi Braille, và toàn bộ hệ thống chữ viết ấy được tạo ra bởi một cậu bé người Pháp bị mù, khi cậu mới chỉ mười lăm tuổi.
Khi nói về Louis Braille chữ nổi mà ông phát minh, nhiều người xem đó là một câu chuyện cảm động về nghị lực. Nhưng nó còn hơn thế rất nhiều. Đó là câu chuyện về cách một con người, dù mang khiếm khuyết nặng nề, đã mở ra cánh cửa tri thức và tự do cho hàng triệu người khiếm thị trên khắp thế giới, suốt gần hai thế kỷ. Sống ở Pháp đủ lâu, chúng tôi hiểu vì sao người Pháp trân trọng cái tên Braille đến vậy, và vì sao di sản của ông là một trong những đóng góp nhân đạo đẹp đẽ nhất mà nước Pháp trao cho nhân loại.
Tai nạn tuổi lên ba và bóng tối phủ xuống một đời
Louis Braille sinh năm 1809 tại Coupvray, một ngôi làng nhỏ gần Paris. Cha cậu là một người thợ làm yên cương và đồ da. Xưởng làm việc của cha, với những con dao, những chiếc dùi nhọn để đục lỗ trên da, là nơi cậu bé Louis thường lui tới chơi đùa. Chính tại đây, khi mới ba tuổi, bi kịch đã xảy ra. Trong lúc nghịch một chiếc dùi, cậu bé vô tình để dụng cụ đâm vào mắt. Vết thương bị nhiễm trùng, rồi lây sang mắt còn lại. Chỉ sau một thời gian ngắn, Louis Braille mất hoàn toàn thị lực ở cả hai mắt.
Ở thời đại đó, một đứa trẻ mù thường bị xem như gánh nặng, một sinh linh gần như không có tương lai. Nhiều người khiếm thị khi ấy phải sống bằng nghề ăn xin. Nhưng gia đình Braille đã không bỏ cuộc. Cha mẹ cậu quyết tâm cho con một cuộc đời đàng hoàng, dạy cậu tự đi lại trong làng, khuyến khích cậu học hỏi. Bằng trí thông minh vượt trội, Louis theo học tại trường làng cùng những đứa trẻ sáng mắt và luôn nằm trong nhóm dẫn đầu. Nghị lực ấy đã đưa cậu đến với một cơ hội đổi đời: một suất học bổng vào Học viện Hoàng gia dành cho Thanh thiếu niên Khiếm thị ở Paris, một trong những ngôi trường đầu tiên trên thế giới dành riêng cho người mù.
Chính tại ngôi trường này, cậu bé Braille đối diện với một nghịch lý đau đớn. Trường có dạy chữ, nhưng phương pháp đọc dành cho người mù thời đó vô cùng hạn chế. Sách được in bằng những chữ cái nổi to, dập từ giấy dày, khiến mỗi cuốn sách trở nên khổng lồ, nặng nề và đắt đỏ. Việc đọc chậm chạp và cực nhọc, còn việc tự viết ra thì gần như bất khả thi. Người khiếm thị có thể nghe, nhưng không thể thực sự đọc và viết một cách độc lập. Với một trí tuệ khao khát tri thức như Louis, đây là một bức tường cần phải phá bỏ.
Năm mười lăm tuổi và hệ sáu chấm làm thay đổi thế giới
Bước ngoặt đến từ một nguồn không ai ngờ tới: quân đội. Một sĩ quan pháo binh tên Charles Barbier đã phát triển một hệ thống ký hiệu nổi gọi là chữ viết ban đêm, dùng các chấm nổi để binh lính có thể đọc mệnh lệnh trong bóng tối mà không cần thắp đèn, tránh bị lộ vị trí. Hệ thống này được giới thiệu tại trường của Braille. Nó dựa trên một ô gồm nhiều chấm, nhưng lại quá phức tạp và cồng kềnh, khó dùng cho việc đọc viết thông thường.
Cậu bé Louis Braille nhìn ra tiềm năng của ý tưởng chấm nổi, nhưng cũng thấy rõ những khiếm khuyết của nó. Với sự kiên trì phi thường, cậu bắt tay vào cải tiến. Trong nhiều năm mày mò, thử đi thử lại bằng chính chiếc dùi đục da, thứ dụng cụ từng cướp đi đôi mắt của mình, cậu đã tạo ra một hệ thống hoàn toàn mới. Đến năm 1824, khi mới mười lăm tuổi, Louis Braille về cơ bản đã hoàn thiện hệ chữ nổi mang tên mình.
Sự thiên tài của hệ Braille nằm ở chính sự đơn giản của nó. Toàn bộ hệ thống chỉ dựa trên một ô gồm sáu chấm, sắp xếp thành hai cột, mỗi cột ba chấm. Bằng cách để nổi hoặc để phẳng các chấm ở những vị trí khác nhau trong ô sáu chấm này, người ta có thể tạo ra sáu mươi ba tổ hợp khác nhau, đủ để biểu diễn toàn bộ bảng chữ cái, các dấu câu, con số, và về sau là cả ký hiệu toán học lẫn nốt nhạc. Điều tuyệt vời nhất là kích thước một ô sáu chấm vừa vặn nằm gọn dưới đầu một ngón tay, cho phép người đọc nhận biết trọn vẹn một ký tự chỉ bằng một lần chạm, mà không cần di chuyển ngón tay. Nhờ vậy, việc đọc trở nên nhanh và mượt mà. Quan trọng không kém, hệ thống này cho phép người mù tự viết một cách dễ dàng bằng một chiếc bảng và dùi đơn giản. Lần đầu tiên trong lịch sử, người khiếm thị có thể vừa đọc vừa viết một cách thực sự độc lập.
Đáng buồn là trong suốt cuộc đời mình, Louis Braille không được chứng kiến phát minh của ông được công nhận rộng rãi. Nhiều người sáng mắt có quyền lực trong ngành giáo dục thời đó vẫn hoài nghi, thậm chí phản đối, cho rằng hệ chữ này khiến người mù tách biệt khỏi thế giới người sáng mắt. Ông qua đời năm 1852 vì bệnh lao, khi mới bốn mươi ba tuổi, trước khi hệ chữ của mình được chính thức chấp nhận. Phải vài năm sau khi ông mất, giá trị của hệ Braille mới dần được thừa nhận và lan rộng, để rồi chinh phục cả thế giới.
Braille hôm nay – hiện diện trên khắp hành tinh
Gần hai trăm năm sau ngày cậu bé Braille tạo ra hệ sáu chấm, phát minh của ông đã trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hiện đại, hiện diện ở những nơi mà chính ông có lẽ cũng không thể hình dung.
Hệ chữ Braille ngày nay đã được thích ứng cho hầu hết các ngôn ngữ trên thế giới, từ tiếng Pháp, tiếng Anh, cho đến tiếng Việt, tiếng Ả Rập, tiếng Trung và nhiều thứ tiếng khác. Nó không còn chỉ nằm trong những cuốn sách dành cho người mù. Nếu để ý, bạn sẽ thấy chữ nổi Braille ở khắp mọi nơi trong không gian công cộng. Trên các nút bấm trong thang máy để người khiếm thị biết mình đang chọn tầng nào. Trên vỏ hộp và vỉ thuốc, giúp họ nhận đúng loại thuốc và tránh nhầm lẫn nguy hiểm. Trên các bảng hiệu, biển chỉ dẫn ở sân bay, nhà ga, bệnh viện và khách sạn. Ở một số quốc gia, chữ Braille còn được in trên tiền giấy để người mù phân biệt được mệnh giá.
Sự hiện diện lặng lẽ ấy nói lên một điều sâu sắc về một xã hội văn minh: đó là xã hội không bỏ quên bất kỳ ai. Mỗi chấm nổi trên một nút thang máy hay một vỉ thuốc là một lời khẳng định rằng người khiếm thị cũng có quyền tiếp cận thông tin, quyền tự chủ và quyền được sống độc lập như bất kỳ ai khác. Đằng sau mỗi chi tiết nhỏ bé và tử tế ấy là di sản của một cậu bé người Pháp, người đã biến nỗi bất hạnh của bản thân thành ánh sáng cho hàng triệu người đến sau.
Từ chấm nổi trên giấy đến màn hình Braille điện tử
Nhiều người nghĩ rằng trong thời đại của giọng nói nhân tạo và sách nói, chữ Braille có thể đã lỗi thời. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Công nghệ số không những không xóa bỏ chữ Braille, mà còn thổi vào nó một sức sống mới, đưa hệ sáu chấm của Louis Braille bước thẳng vào kỷ nguyên máy tính và điện thoại thông minh.
Ngày nay đã có những thiết bị gọi là màn hình Braille điện tử. Đó là những thiết bị có một hàng các chốt nhỏ có thể nâng lên hạ xuống liên tục, tái tạo các ký tự Braille một cách tức thời. Khi kết nối với máy tính hoặc điện thoại, thiết bị này chuyển nội dung văn bản trên màn hình thành chữ nổi, để người khiếm thị có thể lướt ngón tay và đọc thư điện tử, tin tức, tài liệu học tập hay lập trình phần mềm. Nói cách khác, một người mù ngày nay có thể dùng máy tính, đọc sách điện tử và làm việc trên môi trường số, tất cả nhờ vào hệ thống mà một thiếu niên nghĩ ra từ năm 1824.
Vì sao chữ Braille vẫn quan trọng đến vậy khi đã có sách nói? Câu trả lời nằm ở sự khác biệt giữa nghe và đọc. Nghe là tiếp nhận thụ động, còn đọc là một hành động chủ động, cho phép người ta nắm chính tả, dấu câu, cấu trúc câu, cách trình bày một công thức toán học hay một bản nhạc. Với trẻ khiếm thị đang học, việc thành thạo chữ Braille gắn liền với khả năng đọc viết thực thụ, với trình độ học vấn và cơ hội việc làm sau này. Nhiều nghiên cứu cho thấy những người khiếm thị biết đọc Braille thành thạo có tỷ lệ có việc làm cao hơn rõ rệt. Chữ nổi, vì thế, không phải một di sản của quá khứ, mà là một công cụ sống động của hiện tại và tương lai.
Di sản nhân đạo được cả thế giới tôn vinh
Câu chuyện của Louis Braille là một trong những minh chứng đẹp nhất cho thấy một cá nhân có thể thay đổi số phận của cả một cộng đồng nhân loại như thế nào. Ông không phát minh ra một cỗ máy để làm giàu, cũng không xây nên một công trình để phô diễn quyền lực. Ông đơn giản trao cho những người cùng cảnh ngộ với mình thứ quý giá nhất: chìa khóa để mở cánh cửa tri thức, và cùng với nó là phẩm giá và sự tự do.
Nước Pháp và cả thế giới đã dành cho ông sự vinh danh xứng đáng, dù muộn màng. Vào năm 1952, nhân kỷ niệm một trăm năm ngày mất của ông, hài cốt của Louis Braille được đưa vào an nghỉ tại điện Panthéon ở Paris, nơi nước Pháp tôn vinh những vĩ nhân có công lớn nhất với đất nước và nhân loại. Đây là sự thừa nhận cao quý nhất mà một người Pháp có thể nhận được. Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc, tức UNESCO, cùng cộng đồng quốc tế cũng ghi nhận tầm vóc di sản của ông. Ngày sinh của ông, mùng 4 tháng 1, đã được chọn làm Ngày Chữ nổi Thế giới, một ngày để cả thế giới cùng nhìn nhận tầm quan trọng của chữ Braille đối với quyền con người và sự hòa nhập của người khiếm thị.
Điều khiến di sản của Braille trở nên đặc biệt là tính nhân văn thuần khiết của nó. Trong khi nhiều phát minh vĩ đại khác gắn với chiến tranh, quyền lực hay lợi nhuận, thì phát minh của Braille chỉ có một mục đích duy nhất là phục vụ con người, những con người yếu thế nhất. Gần hai thế kỷ trôi qua, hệ sáu chấm ấy vẫn ngày ngày lặng lẽ làm công việc của nó dưới đầu ngón tay của hàng triệu người, một minh chứng bền bỉ rằng những điều tử tế nhất thường cũng là những điều trường tồn nhất.
Khi những giá trị nhân văn của nước Pháp đến gần bạn hơn
Sống và làm việc 16 năm tại Pháp, chúng tôi luôn tin rằng điều làm nên vẻ đẹp thật sự của đất nước này không chỉ nằm ở thời trang, mỹ phẩm hay những công trình tráng lệ, mà còn ở một truyền thống lâu đời về lòng nhân ái và sự tôn trọng phẩm giá con người. Câu chuyện Louis Braille chữ nổi là một minh chứng cảm động: từ một bi kịch cá nhân, một con người đã thắp lên ánh sáng cho hàng triệu người khác. Hiểu về những con người và câu chuyện như thế, chúng tôi lại càng trân trọng hơn chiều sâu văn hóa của nước Pháp.
ChuyenHangPhap.com ra đời để đồng hành cùng cộng đồng người Việt khắp nơi trong hành trình tìm hiểu và mua sắm những gì tinh túy nhất từ nước Pháp, không chỉ là sản phẩm, mà còn là câu chuyện và những giá trị đẹp đẽ đằng sau. Và khi bạn muốn đưa một món quà mang dấu ấn nước Pháp về Việt Nam cho người thân, hãy để Lynx International, thuộc công ty Nexora, làm cầu nối tin cậy với tinh thần an toàn và chuyên nghiệp đặt lên hàng đầu. Bởi kết nối Pháp và Việt, với chúng tôi, luôn là mang những giá trị tốt đẹp nhất của một nền văn hóa đến tận tay bạn.
Tham khảo bài viết tương tự TẠI ĐÂY
Chưa có bình luận! Hãy là người đầu tiên.