Danh nhân PhápLịch sử Pháp

Gustave Eiffel – Kỹ sư Pháp đằng sau tháp Eiffel và khung xương Tượng Nữ thần Tự do

chuyenhangphap

Tháng 10 17, 2026

14 Min Read

8 Views

0 Comments

Bài viết bởi đội ngũ ChuyenHangPhap.com – góc nhìn từ một người Việt đã sống và làm việc 16 năm tại Pháp.

Có hai công trình mà gần như bất kỳ ai trên thế giới cũng nhận ra ngay lập tức, dù chưa từng đặt chân đến nơi có chúng. Một là tòa tháp thép vươn lên giữa lòng Paris, biểu tượng của cả nước Pháp. Hai là bức tượng người phụ nữ cầm ngọn đuốc đứng nơi cửa ngõ New York, biểu tượng của tự do và của cả nước Mỹ. Ít ai biết rằng đằng sau cả hai công trình tưởng như chẳng liên quan gì đến nhau ấy là cùng một con người, một kỹ sư người Pháp: Gustave Eiffel.

Khi nói về Gustave Eiffel di sản ông để lại, người ta thường chỉ nghĩ đến tòa tháp mang tên ông. Nhưng đó chỉ là phần nổi bật nhất của một sự nghiệp đồ sộ trải khắp các châu lục, từ những cây cầu, nhà ga, đến cả bộ khung nâng đỡ một trong những bức tượng nổi tiếng nhất hành tinh, và cả một cây cầu vẫn còn đứng ngay giữa lòng Sài Gòn cho tới hôm nay. Sống ở Pháp đủ lâu, chúng tôi hiểu vì sao tên tuổi Eiffel không chỉ là niềm tự hào của nước Pháp, mà còn là một dấu mốc trong lịch sử kỹ thuật của cả nhân loại, và đặc biệt là một cái tên có mối liên hệ thật sự với Việt Nam.

Con người phía sau huyền thoại – từ chàng kỹ sư trẻ đến ông chủ đế chế thép

Alexandre Gustave Eiffel sinh năm 1832 tại thành phố Dijon, vùng Bourgogne nổi tiếng với rượu vang của nước Pháp. Ông theo học tại École Centrale des Arts et Manufactures ở Paris, một trong những ngôi trường kỹ thuật danh giá nhất thời bấy giờ, và tốt nghiệp ngành hóa học. Số phận đưa đẩy khiến ông rẽ sang lĩnh vực kết cấu kim loại, và đây chính là nơi tài năng thiên bẩm của ông tỏa sáng.

Điều làm nên tầm vóc của Eiffel không chỉ là khả năng thiết kế, mà còn là tư duy của một nhà tổ chức và một doanh nhân. Ông hiểu rằng một công trình lớn không chỉ cần bản vẽ đẹp, mà cần cả một quy trình sản xuất chính xác, một đội ngũ lành nghề và một cách quản lý chặt chẽ. Ông áp dụng phương pháp chế tạo sẵn từng cấu kiện thép tại xưởng, đánh số cẩn thận, rồi vận chuyển đến công trường để lắp ghép như những mảnh ghép khổng lồ. Cách làm này cho phép ông xây dựng nhanh, chính xác và an toàn hơn hẳn các phương pháp truyền thống. Đó là lý do vì sao tháp Eiffel, dù cao tới 300 mét và gồm hàng nghìn cấu kiện, lại được dựng lên chỉ trong hơn hai năm mà gần như không có tai nạn chết người nào trong quá trình thi công, một thành tích hiếm có ở thời đó.

Eiffel cũng là người biết chọn cộng sự tài giỏi và trao cho họ không gian sáng tạo. Nhiều ý tưởng kỹ thuật quan trọng trong các công trình của ông đến từ những kỹ sư trong công ty như Maurice Koechlin và Émile Nouguier, hay kiến trúc sư Stephen Sauvestre. Ông không phải một thiên tài đơn độc, mà là người dẫn dắt một tập thể xuất sắc, biết quy tụ nhân tài và biến những phép tính phức tạp thành công trình có thật. Chính phẩm chất ấy đã giúp công ty của ông trở thành một trong những doanh nghiệp kết cấu thép hàng đầu thế giới, nhận đơn đặt hàng từ khắp năm châu.

Tháp Eiffel 1889 – biểu tượng vươn lên từ nghi ngờ

Tháp Eiffel được hoàn thành năm 1889, đúng dịp Triển lãm Thế giới tổ chức tại Paris để kỷ niệm một trăm năm Cách mạng Pháp. Công trình cao khoảng 300 mét, và trong suốt hơn bốn mươi năm sau đó, nó giữ danh hiệu công trình nhân tạo cao nhất thế giới. Được dựng nên từ hàng nghìn tấn sắt rèn, ghép lại bằng hàng triệu chiếc đinh tán, tòa tháp là một kỳ tích kỹ thuật của thời đại, được hoàn thành với độ chính xác đáng kinh ngạc.

Điều thú vị là công trình biểu tượng này ban đầu vấp phải sự phản đối dữ dội. Nhiều nghệ sĩ và trí thức Paris thời đó xem tòa tháp thép là một thứ xấu xí, thô kệch, phá vỡ vẻ đẹp cổ điển của thành phố. Họ ký tên vào những bản kiến nghị công khai lên án nó, gọi nó bằng những lời lẽ nặng nề. Tòa tháp cũng vốn chỉ được dự định là một công trình tạm thời, dự kiến sẽ bị tháo dỡ sau hai mươi năm. Nhưng chính Gustave Eiffel đã cứu công trình của mình bằng một tầm nhìn xa. Ông cho lắp đặt các thiết bị khoa học và ăng ten truyền tín hiệu trên đỉnh tháp, biến nó thành một trạm phát sóng vô tuyến quan trọng, đặc biệt hữu ích cho quân đội. Nhờ giá trị thực tiễn ấy, tòa tháp được giữ lại thay vì bị phá bỏ.

Ngày nay, tháp Eiffel là công trình có thu phí được ghé thăm nhiều nhất thế giới, đón hàng triệu du khách mỗi năm. Thứ từng bị chê là gớm ghiếc đã trở thành hình ảnh lãng mạn nhất của Paris, xuất hiện trên vô số bức ảnh, bộ phim và tấm bưu thiếp. Câu chuyện của tòa tháp là một bài học sâu sắc: những ý tưởng táo bạo đi trước thời đại thường bị hiểu lầm, nhưng thời gian sẽ trả lại cho chúng vị trí xứng đáng. Và nó cũng cho thấy tài năng của Eiffel không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở khả năng nhìn thấy công dụng lâu dài cho những gì mình tạo ra.

Khung xương thép của Tượng Nữ thần Tự do

Nếu tháp Eiffel là công trình khiến tên tuổi ông vang danh, thì đóng góp của Gustave Eiffel cho Tượng Nữ thần Tự do lại là một câu chuyện ít người biết nhưng vô cùng thú vị. Bức tượng nổi tiếng đứng ở cảng New York, món quà nước Pháp tặng nước Mỹ, được điêu khắc gia Frédéric Auguste Bartholdi thiết kế phần hình dáng bên ngoài. Nhưng một bức tượng đồng cao hơn 40 mét không thể tự đứng vững trước sức gió biển và sự thay đổi nhiệt độ nếu thiếu một bộ khung nâng đỡ tài tình bên trong.

Người giải quyết bài toán kỹ thuật hóc búa ấy chính là Gustave Eiffel, sau khi kỹ sư ban đầu của dự án qua đời. Ông thiết kế một bộ khung thép bên trong, đóng vai trò như một bộ xương sống nâng đỡ toàn bộ lớp vỏ đồng mỏng bên ngoài. Điều đặc biệt trong giải pháp của Eiffel là ông không gắn chặt lớp vỏ đồng vào khung, mà tạo ra một hệ thống liên kết linh hoạt. Nhờ vậy, lớp vỏ đồng có thể giãn nở và co lại theo nhiệt độ, có thể lay động nhẹ trước gió mạnh mà không bị nứt gãy, còn bộ khung bên trong vẫn giữ cho toàn bộ bức tượng đứng vững qua thời gian.

Đây là một nguyên lý kỹ thuật đi trước thời đại, tương tự cách các tòa nhà chọc trời hiện đại được thiết kế để chịu được gió và động đất. Bộ khung ẩn giấu của Eiffel là lý do vì sao bức tượng vẫn hiên ngang đứng đó sau hơn một thế kỷ, đón hàng triệu người nhập cư và du khách. Có một sự trùng hợp đầy ý nghĩa ở đây: cùng một kỹ sư người Pháp đã tạo nên bộ khung cho cả biểu tượng của nước Pháp lẫn biểu tượng của nước Mỹ. Điều đó nói lên tầm vóc quốc tế của tài năng Eiffel, và cho thấy kỹ thuật thép của ông đã vượt ra khỏi biên giới một quốc gia để định hình những biểu tượng của cả thế giới.

Những cây cầu và nhà ga trải khắp các châu lục

Trước khi trở nên nổi tiếng với tòa tháp, Gustave Eiffel đã là một trong những kỹ sư xây dựng cầu tài ba nhất của thời đại mình. Công ty của ông nhận thi công vô số công trình khắp nước Pháp và nhiều quốc gia trên thế giới, chuyên về kết cấu kim loại. Đây mới thực sự là nền tảng làm nên sự nghiệp và danh tiếng của ông.

Một trong những kiệt tác của ông là cầu cạn Garabit ở miền nam nước Pháp, một cây cầu đường sắt bắc qua thung lũng sâu bằng một vòm thép khổng lồ, từng là một trong những cây cầu vòm cao nhất thế giới vào thời điểm hoàn thành. Những công trình như vậy đòi hỏi khả năng tính toán chính xác về sức bền vật liệu, về sự phân bố lực, những kiến thức mà Eiffel và các cộng sự đã làm chủ ở trình độ hàng đầu. Ông cũng nổi tiếng với những cây cầu có kết cấu vòm và dầm thép nhẹ mà cực kỳ vững chãi, cùng nhiều nhà ga, mái vòm và khung kết cấu cho các công trình công cộng. Danh tiếng ấy khiến các đơn đặt hàng đổ về từ khắp nơi, từ châu Âu, châu Mỹ Latinh, đến châu Á. Tên tuổi của ông trở thành một thương hiệu bảo chứng cho chất lượng kỹ thuật, và đó cũng là lý do vì sao sau này rất nhiều công trình bị gán nhầm cho ông.

Dấu ấn Eiffel tại Việt Nam – sự thật và những lầm tưởng phổ biến

Đây có lẽ là phần thú vị nhất với người Việt, bởi cái tên Eiffel gắn liền với nhiều công trình quen thuộc ở nước ta. Nhưng chính ở đây, sự thật và huyền thoại đã bị trộn lẫn suốt nhiều thập kỷ, nên rất đáng để làm rõ.

Trước hết là sự thật. Ngay từ năm 1872, khi nhận thấy vùng thuộc địa Nam Kỳ đang bước vào giai đoạn xây dựng hạ tầng rầm rộ, Gustave Eiffel đã mở một văn phòng đại diện tại Sài Gòn, trên con đường khi đó mang tên rue Mac-Mahon, nay là đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Từ văn phòng này, công ty của ông nhận thi công hàng loạt cây cầu bắc qua kênh rạch khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long, phục vụ cho hệ thống giao thông đường thủy và đường bộ của miền Nam thời bấy giờ. Nói cách khác, dấu chân của Eiffel ở Việt Nam là có thật, và nó bắt đầu từ rất sớm, gắn với chính mảnh đất Nam Bộ.

Công trình tiêu biểu và còn tồn tại đến ngày nay chính là Cầu Mống ở Sài Gòn, tên tiếng Pháp ban đầu là Pont des Messageries Maritimes. Cây cầu được công ty Eiffel xây dựng vào khoảng năm 1881 đến 1882, bắc qua rạch Bến Nghé, nối khu trung tâm với khu vực Khánh Hội, nơi đặt trụ sở của hãng tàu biển Messageries Maritimes. Với dáng vòm thép cong đặc trưng như một chiếc cầu vồng, cây cầu được người dân đặt cho cái tên trìu mến là Cầu Mống. Đây được xem là công trình lớn còn sót lại duy nhất thực sự mang dấu ấn Eiffel tại Việt Nam. Vào năm 2005, cây cầu từng được tháo dỡ hoàn toàn để phục vụ thi công đường hầm sông Sài Gòn, rồi sau đó được phục dựng lại, chuyển từ một cây cầu cho xe cộ thành một cây cầu dành cho người đi bộ. Ngày nay, Cầu Mống là một điểm chụp ảnh được nhiều bạn trẻ yêu thích, một chứng nhân lặng lẽ hơn 140 năm tuổi cho mối liên hệ giữa Eiffel và Sài Gòn.

Bây giờ đến phần lầm tưởng, và đây là điều chúng tôi muốn nói một cách trung thực. Rất nhiều du khách, thậm chí nhiều tài liệu du lịch, vẫn khẳng định rằng Gustave Eiffel là người thiết kế cầu Long Biên ở Hà Nội, cầu Trường Tiền ở Huế và Bưu điện Trung tâm Sài Gòn. Trên thực tế, cả ba công trình này đều không phải do Eiffel hay công ty của ông thực hiện. Cầu Long Biên, khánh thành đầu thế kỷ 20, được xây dựng bởi hãng Daydé et Pillé. Cầu Trường Tiền ở Huế gắn với nhà thầu Schneider et Letellier. Còn Bưu điện Trung tâm Sài Gòn, tòa nhà mà rất nhiều người tin là của Eiffel, thực chất do kiến trúc sư Marie-Alfred Foulhoux thiết kế và được xây dựng trong khoảng năm 1886 đến 1891.

Vì sao lại có sự nhầm lẫn phổ biến đến vậy? Câu trả lời nằm ở chính danh tiếng lẫy lừng của Eiffel. Vào thời điểm đó, tên tuổi ông đã trở thành biểu tượng cho kỹ thuật kết cấu thép của Pháp, đến mức bất kỳ công trình sắt thép ấn tượng nào ở thuộc địa cũng dễ dàng bị gán cho ông. Qua thời gian, sự gán ghép ấy được lặp đi lặp lại nhiều đến nỗi trở thành một niềm tin phổ biến. Nhưng việc trả lại đúng tên cho các nhà thầu thật sự, như Foulhoux, Daydé et Pillé hay Schneider et Letellier, cũng là một cách tôn trọng lịch sử và tôn trọng chính những kỹ sư tài năng đã đứng sau các công trình đó. Điều đẹp đẽ là ngay cả khi gạt bỏ những huyền thoại, dấu ấn thật của Eiffel ở Việt Nam vẫn còn đó, khiêm nhường mà bền bỉ, qua văn phòng năm 1872, qua những cây cầu ở đồng bằng sông Cửu Long và qua Cầu Mống vẫn soi bóng xuống rạch Bến Nghé.

Vụ Panama và sự trở lại – chương thứ hai đầy bất ngờ với khí động học

Sự nghiệp của Gustave Eiffel có một khúc ngoặt đầy sóng gió. Sau đỉnh cao của tháp Eiffel, ông tham gia vào dự án đào kênh Panama đầy tham vọng, đảm nhận phần thiết kế các âu thuyền. Dự án này sau đó sụp đổ trong một vụ bê bối tài chính khổng lồ làm rúng động nước Pháp, và Eiffel, dù chủ yếu chỉ chịu trách nhiệm phần kỹ thuật, cũng bị cuốn vào vòng xoáy pháp lý và điều tiếng. Đó là quãng thời gian đen tối, khi danh dự của một con người từng được cả thế giới ngưỡng mộ bị đặt dấu hỏi.

Nhưng thay vì gục ngã hay ẩn mình trong cay đắng, Eiffel đã chọn một con đường khác. Ông rút lui khỏi lĩnh vực kinh doanh xây dựng và dồn toàn bộ tâm trí vào nghiên cứu khoa học, cụ thể là lĩnh vực nghiên cứu về không khí và sức gió, tức khí động học. Ở tuổi mà nhiều người đã an hưởng tuổi già, ông bắt đầu một sự nghiệp thứ hai gần như từ con số không.

Chính tòa tháp của ông đã trở thành phòng thí nghiệm đầu tiên. Eiffel tận dụng độ cao của tháp Eiffel để thực hiện các thí nghiệm thả rơi vật thể, đo lực cản của không khí. Sau đó, ông xây dựng hẳn những đường hầm gió, tức những thiết bị tạo ra luồng gió có kiểm soát để nghiên cứu cách không khí tác động lên các vật thể có hình dạng khác nhau. Những nghiên cứu tỉ mỉ này đã cung cấp dữ liệu quý giá cho một ngành công nghiệp còn non trẻ vào thời đó: ngành hàng không. Đường hầm gió mà ông xây dựng ở Paris vẫn còn hoạt động cho tới ngày nay.

Chương thứ hai này của cuộc đời ông cho thấy một điều đẹp đẽ về nhân cách. Một trí tuệ thực sự lớn không bao giờ ngừng tò mò và học hỏi, và một con người bản lĩnh biết cách đứng dậy sau vấp ngã để tìm một ý nghĩa mới cho cuộc đời mình. Từ một kỹ sư xây dựng bị điều tiếng, ông trở thành một nhà khoa học tiên phong được kính trọng, đặt nền móng cho khí động học, lĩnh vực sau này trở nên thiết yếu cho việc thiết kế máy bay, ô tô, tàu cao tốc và cả những tòa nhà chọc trời. Gustave Eiffel qua đời năm 1923, thọ 91 tuổi, ra đi trong sự trân trọng của cả nước Pháp, sau khi đã phục hồi trọn vẹn danh dự của mình bằng chính công việc và trí tuệ.

Di sản thép định hình kiến trúc hiện đại

Nhìn tổng thể, đóng góp lớn nhất của Gustave Eiffel cho nhân loại có lẽ không nằm ở một công trình cụ thể nào, mà ở việc ông đã chứng minh cho cả thế giới thấy sức mạnh và vẻ đẹp của kết cấu kim loại.

Vào thời của ông, đá và gạch vẫn là vật liệu xây dựng chủ đạo cho những công trình lớn. Sắt và thép bị xem là vật liệu công nghiệp thô kệch, không xứng đáng với kiến trúc cao quý. Tháp Eiffel đã đập tan định kiến ấy. Nó cho thấy kim loại có thể vươn lên những độ cao mà đá không bao giờ với tới, có thể tạo nên những hình khối thanh thoát, mạnh mẽ và bền vững. Tòa tháp trở thành lời tuyên ngôn hùng hồn rằng kỷ nguyên của thép đã đến.

Bài học ấy đã mở đường cho toàn bộ nền kiến trúc hiện đại. Nếu không có cuộc cách mạng về kết cấu thép mà những người như Eiffel tiên phong, sẽ không có những tòa nhà chọc trời của New York, Thượng Hải hay Dubai, không có những sân vận động khổng lồ, những cây cầu vượt biển, những mái vòm sân bay rộng lớn. Nguyên lý dùng bộ khung thép chịu lực, để lớp vỏ bên ngoài không còn phải gánh sức nặng của cả công trình, chính là nguyên lý nền tảng của mọi tòa nhà cao tầng ngày nay. Ngay tại Việt Nam, mỗi cây cầu thép vững chãi mà một đoàn tàu băng qua, mỗi tòa nhà cao tầng vươn lên ở các thành phố lớn, đều mang trong nó tinh thần kỹ thuật của thế hệ kỹ sư tiên phong như ông. Gustave Eiffel không chỉ xây nên những công trình, ông đã thay đổi chính ngôn ngữ của kiến trúc và mở ra khả năng cho con người xây cao hơn, xa hơn, táo bạo hơn bao giờ hết.

Khi tinh hoa nước Pháp đến gần bạn hơn

Sống và làm việc 16 năm tại Pháp, chúng tôi luôn tin rằng điều làm nên chiều sâu của đất nước này không chỉ là sự tinh xảo bề ngoài, mà là tinh thần dám nghĩ lớn, dám vượt qua nghi ngờ và cả vấp ngã để tạo nên những điều bền vững. Câu chuyện Gustave Eiffel di sản để lại là một minh chứng: một con người có thể vươn tầm ảnh hưởng ra khắp thế giới, và đến tận Sài Gòn, bằng tài năng, sự kiên trì và một trí tuệ không ngừng khám phá. Hiểu về những con người như thế, chúng tôi lại càng trân trọng hơn những giá trị đến từ nước Pháp.

ChuyenHangPhap.com ra đời để đồng hành cùng cộng đồng người Việt khắp nơi trong hành trình tìm hiểu và mua sắm những gì tinh túy nhất từ nước Pháp, không chỉ là sản phẩm, mà còn là câu chuyện và chiều sâu văn hóa đằng sau mỗi thứ. Và khi bạn muốn đưa một món quà mang dấu ấn nước Pháp về Việt Nam cho người thân, hãy để Lynx International, thuộc công ty Nexora, làm cầu nối tin cậy với tinh thần an toàn và chuyên nghiệp đặt lên hàng đầu. Bởi kết nối Pháp và Việt, với chúng tôi, luôn là mang những giá trị tốt đẹp nhất của một nền văn hóa đến tận tay bạn.

Tham khảo bài viết tương tự TẠI ĐÂY