Danh nhân PhápĐiện ảnhLịch sử Pháp

Anh em Lumière – Cha đẻ điện ảnh Pháp và di sản trong mọi bộ phim, video hôm nay

chuyenhangphap

Tháng 8 16, 2026

9 Min Read

11 Views

0 Comments

Bài viết bởi đội ngũ ChuyenHangPhap.com – góc nhìn từ một người Việt đã sống và làm việc 16 năm tại Pháp.

Mỗi ngày, hàng tỷ con người trên hành tinh này nhìn vào một màn hình đang chuyển động. Một bộ phim bom tấn trong rạp chiếu, một đoạn video ngắn lướt qua trên điện thoại, một buổi phát trực tiếp, một cuộc gọi hình. Chúng ta xem hình ảnh động tự nhiên đến mức không còn nhận ra đó là một phép màu. Nhưng có một buổi tối mùa đông năm 1895 tại Paris, khi phép màu ấy lần đầu tiên xuất hiện trước mắt công chúng, và đứng sau nó là hai người đàn ông đến từ thành phố Lyon: Auguste và Louis Lumière.

Khi nói về anh em Lumière điện ảnh và di sản họ để lại, nhiều người nghĩ đó là chuyện của quá khứ xa xôi, của những thước phim đen trắng câm lặng. Nhưng thực tế, mỗi lần bạn bấm nút quay trên điện thoại, mỗi lần bạn xem một đoạn phim trên mạng, bạn đang nối dài chính cái khoảnh khắc mà hai anh em người Pháp ấy tạo ra cách đây hơn 130 năm. Sống ở Pháp đủ lâu, chúng tôi hiểu vì sao người Pháp tự hào gọi mình là quê hương của điện ảnh, và câu chuyện ấy xứng đáng được kể lại.

Buổi chiếu định mệnh năm 1895 – khoảnh khắc điện ảnh ra đời

Ngày 28 tháng 12 năm 1895, tại tầng hầm của quán Grand Café trên đại lộ Boulevard des Capucines ở Paris, một sự kiện tưởng chừng nhỏ bé đã thay đổi lịch sử nhân loại. Hai anh em Auguste và Louis Lumière tổ chức buổi chiếu phim có bán vé đầu tiên cho công chúng. Khán giả trả tiền để bước vào một căn phòng tối, ngồi trước một tấm màn trắng, và chứng kiến những hình ảnh chuyển động được chiếu lên trước mắt họ. Đó được xem là buổi trình chiếu điện ảnh thương mại đầu tiên trong lịch sử, và ngày ấy thường được lấy làm mốc khai sinh của nghệ thuật thứ bảy.

Cần phải nói rõ rằng anh em Lumière không phải những người duy nhất mày mò với hình ảnh chuyển động thời kỳ đó. Trước họ, đã có những phát minh như máy Kinetoscope của Thomas Edison, nhưng thiết bị ấy chỉ cho phép một người xem qua một lỗ nhòm nhỏ, giống như nhìn vào một chiếc hộp. Điều làm nên bước ngoặt của anh em Lumière là họ biến việc xem phim thành một trải nghiệm tập thể. Nhiều người cùng ngồi trong một không gian, cùng nhìn lên một màn ảnh lớn, cùng chia sẻ một cảm xúc. Chính ý tưởng đó đã định hình bản chất của điện ảnh như chúng ta biết ngày nay: một nghệ thuật của đám đông, của cộng đồng, của những rạp chiếu nơi hàng trăm con người cùng khóc cười với một câu chuyện.

Buổi chiếu đầu tiên ấy gồm một loạt những đoạn phim rất ngắn, mỗi đoạn chỉ kéo dài chưa đầy một phút, ghi lại những cảnh đời thường: công nhân tan ca rời khỏi nhà máy, một em bé được cho ăn, những người đang chơi bài. Không có kịch bản phức tạp, không có diễn viên chuyên nghiệp, chỉ có cuộc sống thật được ghi lại và tái hiện. Vậy mà những hình ảnh giản dị ấy đã khiến khán giả sững sờ. Lần đầu tiên trong lịch sử, con người thấy được thời gian và chuyển động được lưu giữ và tái tạo. Một khoảnh khắc đã qua có thể sống lại trước mắt họ.

Cinématographe – chiếc máy nhỏ làm nên cuộc cách mạng lớn

Trái tim của cuộc cách mạng này là một thiết bị mang tên Cinématographe. Đây chính là phát minh thiên tài của anh em Lumière, và cũng là nơi từ đó mà chúng ta có chữ “cinema”, nghĩa là điện ảnh, trong hầu hết các ngôn ngữ trên thế giới.

Điều khiến Cinématographe vượt trội so với các thiết bị cùng thời nằm ở sự đa năng và gọn nhẹ của nó. Nó không chỉ là một chiếc máy quay phim, mà còn có thể dùng để in tráng và chiếu phim, ba chức năng gộp trong một thiết bị duy nhất. Trong khi những cỗ máy của các nhà phát minh khác thường nặng nề, cồng kềnh, phải cắm điện và đặt cố định trong xưởng, thì Cinématographe lại nhỏ gọn, nhẹ, vận hành bằng tay quay và không cần nguồn điện. Chính đặc điểm này đã mở ra khả năng mang máy đi khắp nơi.

Nhờ vậy, anh em Lumière và những người cộng sự của họ có thể xách máy đến mọi ngóc ngách. Họ quay cảnh đường phố Paris, quay biển, quay các quảng trường, rồi cử người mang máy đi khắp châu Âu, sang tận Mỹ, châu Á và nhiều vùng đất xa xôi để vừa quay vừa chiếu. Nói cách khác, Cinématographe không chỉ khai sinh điện ảnh, mà còn khai sinh cả nghề quay phim thực địa và phim tài liệu. Những thước phim đầu tiên về đời sống ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có cả những hình ảnh sớm nhất về vùng Đông Dương, đã được ghi lại nhờ chính chiếc máy nhỏ bé này. Một thiết bị chỉ nặng vài ký đã kéo cả thế giới lại gần nhau, cho phép con người ở nơi này nhìn thấy cuộc sống ở nơi khác, một điều trước đó là không tưởng.

L’Arrivée d’un train – đoạn phim khiến khán giả bật dậy bỏ chạy

Trong số những thước phim đầu tiên của anh em Lumière, có một tác phẩm đã trở thành huyền thoại: “L’Arrivée d’un train en gare de La Ciotat”, nghĩa là “Đoàn tàu vào ga La Ciotat”.

Đoạn phim chỉ dài khoảng năm mươi giây, ghi lại cảnh một đoàn tàu hơi nước tiến vào sân ga. Máy quay được đặt ở một góc chéo, khiến đoàn tàu ban đầu xuất hiện từ xa rồi lớn dần, tiến thẳng về phía khán giả và như thể lao ra khỏi màn ảnh. Theo những giai thoại được truyền lại, nhiều khán giả thời đó chưa từng thấy hình ảnh chuyển động chân thực đến vậy, đã hoảng sợ bật dậy khỏi ghế, hét lên hoặc lùi ra phía sau vì tưởng đoàn tàu thật sắp đâm vào mình.

Dù mức độ hoảng loạn của khán giả có thể đã được thêu dệt qua thời gian, câu chuyện này vẫn nói lên một sự thật sâu sắc về sức mạnh của điện ảnh. Ngay từ những giây phút đầu tiên, hình ảnh chuyển động đã có khả năng đánh lừa giác quan, khơi dậy cảm xúc mãnh liệt và đưa người xem vào một thực tại khác. Đoạn phim đoàn tàu ấy trở thành biểu tượng cho sức mạnh của điện ảnh trong việc tạo ra ảo giác và cảm xúc, một sức mạnh mà cho đến ngày nay, các nhà làm phim vẫn khai thác qua kỹ xảo, âm thanh vòm và màn ảnh khổng lồ. Từ nỗi sợ ngây thơ của khán giả năm 1895 đến cảm giác choáng ngợp khi xem một bộ phim ba chiều hiện đại, bản chất vẫn là một: điện ảnh khiến ta quên rằng mình đang ngồi trong một căn phòng tối và tin vào những gì hiện ra trước mắt.

Từ Grand Café đến Hollywood và TikTok – một dòng chảy không đứt đoạn

Điều kỳ diệu nhất về di sản của anh em Lumière là nó chưa bao giờ dừng lại. Từ tầng hầm quán cà phê ở Paris năm 1895, hạt giống họ gieo đã lớn lên thành một trong những ngành công nghiệp và loại hình nghệ thuật có sức ảnh hưởng nhất của nhân loại.

Điều thú vị là bản thân anh em Lumière lại không tin điện ảnh có tương lai lâu dài. Louis Lumière từng nói một câu nổi tiếng rằng điện ảnh là “một phát minh không có tương lai”. Họ xem nó như một trò tò mò khoa học, một thứ giải trí nhất thời, và sau vài năm thì chuyển hướng sang các lĩnh vực khác, đặc biệt là nhiếp ảnh màu. Nhưng lịch sử đã chứng minh họ nhầm một cách ngoạn mục. Những người kế tục, từ Georges Méliès với các bộ phim kỳ ảo, đến các hãng phim mọc lên khắp châu Âu và nước Mỹ, đã biến trò giải trí ấy thành cả một nền công nghiệp.

Hollywood, kinh đô điện ảnh của thế giới, thực chất là sự tiếp nối và mở rộng của chính nguyên lý mà anh em Lumière đặt ra: ghi lại chuyển động lên phim, rồi chiếu nó cho đám đông cùng xem. Mọi bộ phim bom tấn với kinh phí hàng trăm triệu, mọi giải thưởng điện ảnh danh giá, mọi ngôi sao màn bạc, đều đứng trên nền móng mà hai anh em người Lyon đặt xuống. Và dòng chảy ấy không dừng ở rạp chiếu. Truyền hình, băng đĩa, rồi kỷ nguyên số đã đưa hình ảnh chuyển động vào từng ngôi nhà, từng chiếc máy tính, từng chiếc điện thoại.

Ngày nay, khi một bạn trẻ quay một đoạn video ngắn để đăng lên mạng xã hội, khi hàng triệu người lướt xem những clip trên các nền tảng như TikTok hay YouTube, họ đang tham gia vào cùng một hành động cốt lõi mà anh em Lumière khởi xướng: ghi lại một khoảnh khắc chuyển động và chia sẻ nó với người khác. Công nghệ đã thay đổi đến mức không thể tưởng tượng, từ tay quay cơ khí đến cảm biến số, từ tấm màn trong hầm rượu đến màn hình bỏ túi. Nhưng bản chất thì không đổi. Mỗi video bạn xem hôm nay đều là hậu duệ trực tiếp của đoạn phim công nhân tan ca năm 1895. Ít có phát minh nào mà sợi dây nối giữa khởi nguồn và hiện tại lại liền mạch và rõ ràng đến thế.

Lyon – quê hương của điện ảnh và Institut Lumière

Dù buổi chiếu lịch sử diễn ra ở Paris, trái tim thật sự của câu chuyện Lumière lại nằm ở Lyon, thành phố lớn thứ hai của nước Pháp. Đây là nơi gia đình Lumière sinh sống và đặt nhà máy sản xuất tấm ảnh, và cũng là nơi những thước phim đầu tiên trên thế giới được quay.

Chính tại Lyon, anh em Lumière đã thực hiện đoạn phim được coi là phim đầu tiên trong lịch sử điện ảnh: cảnh các công nhân rời khỏi nhà máy Lumière sau giờ làm. Khu nhà xưởng và biệt thự của gia đình họ ngày nay đã trở thành một địa điểm hành hương của những người yêu điện ảnh khắp thế giới. Nơi đây là trụ sở của Institut Lumière, tức Viện Lumière, một tổ chức dành riêng cho việc bảo tồn di sản điện ảnh, lưu giữ những thiết bị và thước phim lịch sử, đồng thời quảng bá nghệ thuật thứ bảy.

Institut Lumière không chỉ là một bảo tàng tưởng niệm quá khứ. Đây là một trung tâm văn hóa sống động, nơi tổ chức các buổi chiếu phim, các hoạt động giáo dục, và đặc biệt là Lễ trao giải Lumière danh giá, một trong những sự kiện điện ảnh quan trọng của nước Pháp, nơi vinh danh những nhân vật lớn của điện ảnh thế giới. Mỗi năm, thành phố Lyon lại thu hút đông đảo du khách và những người làm nghề đến hành hương về nơi khởi nguồn. Với người Pháp, Lyon không chỉ là thành phố của ẩm thực trứ danh, mà còn là cái nôi đã sinh ra một trong những đóng góp lớn nhất của họ cho văn hóa nhân loại. Giữ gìn di sản Lumière, với họ, là giữ gìn chính niềm tự hào dân tộc.

Khi tinh hoa nước Pháp đến gần bạn hơn

Sống và làm việc 16 năm tại Pháp, chúng tôi luôn tin rằng điều làm nên sức hấp dẫn của đất nước này không chỉ là hàng hóa tinh xảo, mà là bề dày văn hóa và tinh thần sáng tạo ẩn sau mỗi thứ. Câu chuyện anh em Lumière điện ảnh khai sinh từ một thành phố nước Pháp là một minh chứng cho điều đó: một ý tưởng táo bạo, một chút tài hoa và rất nhiều kiên trì đã thay đổi cách cả thế giới nhìn và kể chuyện. Hiểu về những con người và câu chuyện như thế, chúng tôi lại càng trân trọng hơn giá trị của những gì đến từ nước Pháp.

ChuyenHangPhap.com ra đời để đồng hành cùng cộng đồng người Việt khắp nơi trong hành trình tìm hiểu và mua sắm những gì tinh túy nhất từ nước Pháp, không chỉ là sản phẩm, mà còn là câu chuyện và chiều sâu văn hóa đằng sau. Và khi bạn muốn đưa một món quà mang dấu ấn nước Pháp về Việt Nam cho người thân, hãy để Lynx International, thuộc công ty Nexora, làm cầu nối tin cậy với tinh thần an toàn và chuyên nghiệp đặt lên hàng đầu. Bởi kết nối Pháp và Việt, với chúng tôi, luôn là mang những giá trị tốt đẹp nhất của một nền văn hóa đến tận tay bạn.